Gipsvlucht

ipsvlucht

Het aaneenschrijven of niet, met name van werkwoorden, is niet alleen een verschijnsel waarbij de meeste uitglijders worden gemaakt, de regels ervoor zijn ook alleszins grillig en vaak inconsequent. Natuurlijk worden ´ervan uitgaan´, ´eruitzien´ en ´eropna houden´ vaker fout dan goed gespeld, tot in de ´kwaliteitskranten´ aan toe.

Ooit (prof. dr. G. Geerts & dr. H. Heestermans, van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht Antwerpen 1995) bestonden er in van Dale lemma´s ´met een streepje´. Een heel mooie was bijvoorbeeld verder-, waarin te lezen stond: ´als eerste lid in scheidbare samengestelde overg. en onoverg. ww. die aangeven dat de door het tweede lid genoemde handeling wordt voortgezet´ en gedoeld werd op werkwoorden als ´verderlezen´, ´verderreizen´, ´verderschrijven´. Tegen de tijd dat ik me deze regel had eigengemaakt, verdween dit handige lemma uit de volgende edities van de van Dale. Het is me nooit duidelijk geworden waarom. Wel vermeldt de meest recente editie (prof. drs Ton den Boon & prof. dr. D. Geeraerts, van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, Veertiende, herziene uitgave, Van Dale Lexicografie bv, Utrecht/Antwerpen 2005): ´(vaak in verb. met een infinitief) ter aanduiding dat de genoemde handeling wordt voortgezet [...] verder lezen, schrijven, reizen (ook wel aaneengeschreven)´. Dat ´ook wel´ is onder meer te danken aan wat dezelfde van Dale de spellende mensheid heeft bijgebracht.

Bizarder is de discrepantie die al sinds jaar en dag bestaat tussen samengestelde werkwoorden die ´omhoog-´ en ´omlaag-´ in het eerste lid (zouden moeten) hebben. Ik citeer opnieuw de uitgave van 2005 bij het lemma ´omhoog´:

´ook als eerste lid in scheidbaar samengestelde overg. ww. die betekenen: door de door het tweede lid genoemde handeling in opwaartse richting brengen
omhoogbeuren, omhoogblazen, omhoogbrengen, omhoogduwen, omhooggooien, omhooghalen, omhoogheffen, omhooghijsen, omhoogschuiven, omhoogtillen, omhoogwerpen
ook als eerste lid in scheidbaar samengestelde onoverg. ww. die betekenen: de door het tweede lid genoemde handeling in opwaartse richting verrichten
omhoogkijken, omhoogklauteren, omhoogkringelen, omhoogrijzen, omhoogturen, omhoogvliegen, omhoogzien´

Niets hiervan bij het antoniem ´omlaag´. De ezelsbrug zal wel zijn dat men in één stuk omhooggaat en in stukken omlaag komt.